واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1002
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
پس از اوكتاى قاآن تخت سلطنت به فرزند دوم وى [ نوادهء چنگيز ] كوتان برسد « 1 » كوتان مبتلا به بيمارى علاج ناپذيرى بود و اوكتاى مىخواست سرير فرمانروائى را به فرزند سوم خويش كوجو [ جوينى كوچو ] گذارد . ولى كوجو پيش از پدر درگذشت . آنگاه قاآن شيرامون فرزند كوچو را نامزد اشغال مقام و سرير سلطنت كرد ولى مغولان شاهزادهء مزبور را فوق العاده جوان مىشمردند ، و سرانجام پس از فترت ممتدى گيوك خان به سلطنت رسيد . افسانهء مغولى كه در آن زمان تأليف شده ، نشان مىدهد كه فرقهء نيرومندى از اشراف مغول كه متمايل به قهرمان بزرگ و سلحشور چنگيز خان يعنى تولى خان و فرزندان وى بوده ( منكو پسر ارشد تولى فقط دو سال از گيوك كوچكتر بوده است ) ، با گيوك خان مخالفت مىكرده . مع هذا ، اينبار ، كار بدون خون - ريزى فيصله يافت . پسران تولى خان و مادر ايشان و جغتائيان در قورولتاى حضور يافتند . باتوخان خود نيامد ولى پنج برادر خويش را فرستاد . اين قورولتاى ( در سال 1246 ميلادى ) حتى با تكلفات و تشريفات بيشترى - بيشتر از قورولتاى اوكتاى - برگزار شد : مهمانان در 2000 خيمه سفيد نزول كردند . هرگز كس چنين اجتماع بزرگى را نديده بود « 2 » . گيوك خان بزرگوارى پدر را نداشت . ولى مانند اوكتاى در لذت گرفتن از مىگسارى و زنان افراط مىكرد . ولى اوكتاى قاآن مانند سارداناپال بايرون مىكوشيد زندگى كند و به ديگران هم امكان زندگى دهد - و برعكس
--> ( 1 ) - جوينى ، نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ؛ ورق 89 : ( چاپ قزوينى ، I ، 206 ) . ( 2 ) - همانجا ؛ رشيد الدين ، نسخهء خطى موزهء آسيائى . ( 66 D ) 566 a ، ورق 225 ؛ نسخه خطى GPB درن 289 ، ورق 195 ؛ ( چاپ بلوشه ، 253 ) .